Ky është një qytet i krijuar nga fantazia dhe ëndra. Cdo mëngjez, qyteti, del nga mjegulla e dielltë, dhe pastaj gurët, sofatet, portikët, sprethët, minaretë e këmbanoret, sokakët dhe cezmat shekullore e përkundin diellin në duart e tyre.

Qyteti është ngritur mbi pesë kodra të stërmëdha, gur e nga një gur, pikë e përmbi pikë djerse, dashurie, kënge e legjendash. Ai është i pjerrët, ndoshta më i pjerrëti qytet në botë, duke thyer gjithë ligjet e arkitekturës dhe urbanistikës. Vajet dhe martesat, luftërat, humbjet dhe fitoret, kanë rrjedhur në shekuj si ligjërime nëpër rrugët e gurta të qytetit.

Sokaku të Marrëve është aty, në zemër të lagjes Palorto, për të treguar se në këtë qytet cdo gur flet, cdo gur ka një histori të tijin. Ky është qyteti i dymijë shkallëve. Në ballin e tij qëndron si një Titanik, kështjella, një nga më të mëdhatë e më kalorsiaket në krejt Ballkanin. Jeta së pari u formësua në këtë Kështjellë e më tej ajo doli jashtë saj me lagjet karakteristike, monumente të gjalla të natyrës.

Kështjella vrojton me "sytë e saj" krejt udhët që përshkojnë Ballkanin jugor, luginat dhe pesë qytetërimet antike që gjenden në Drinosin e lashtë. Në këtë qytet, bashkëjetojnë mrekullisht pejgameri pagan me minarenë e xhamisë, gurët dhe shkrimet episkopale me hamamet, ngrehinat aristokratike qindravjecare me komplekset e shoqërive kulturore, liceu francez me mendresë "Hasan Tahsim", cezmat dhe 7 kronjet me polifoninë e "Ergjërisë", trilli bizantin me urinë perëndimore të prespektivës.

Gjirokastra është simbol i bashkëjetesës së kulturave, të komuniteteve fetare dhe etnike.

Udhëtari kur e sheh për herë të parë këtë qytet, i lind dëshira ta krahasojë me një qytet të ngjashëm në botë. Kjo është gracka e parë që ngre qyteti. Ai flak tutje cdo krahasim. Ky është një qytet i pakrahasueshëm me askënd tjetër . . .

Pazari Karakteristik (Qëndra Historike)

Fillimi shek. të XVII shënon dhe fillimin e ndërtimit të Pazarit Karakteristik të Gjirokastrës. Ndërtimi këtij Pazari është unikal për nga vlera ndërtimore dhe arkitektonike. Kompozicioni Pazarit është art i klasit të parë dhe në të është përdorur guri punuar me mjeshtëri, druri gdhendur por edhe zbukurimet e hekurit. Në ndërtim janë përdorur me finesë si linjat e drejta ashtu edhe elementi harkut.

Pazari u dogj në fillim të shek.XX për shkak të një zjarri, dhe u rindërtua sërish me shpejtësi sipas modelit unikal të

Ndërtimi Pazarit karakteristik solli ndryshime pozitive në organizimin e jetës shoqërore, duke i dhënë mbështetje zhvillimit të elementëve emancipues të një jete të fuqishme tregëtare, artizanale e qytetare. Ky Pazar u bë epiqëndra e zhvillimit, e selive të shoqërive tregëtare e arësimdashëse por edhe e shoqërive mediatike e qytetare.

Banesat Gjirokastrite

Banesa Gjirokastrite spikat për vlerat origjinale të saj në krejt Ballkanin. Origjina e ndërtimeve ecën sipas kohës së ndërtimit të qytetit, dhe tipologjia e tyre shpreh në mënyrë të qartë diferencimet sociale të kohës.

Në këtë rrafsh janë të rëndësishme jo vetëm Banesat Monumentale por dhe Komplekset e Ndërtimeve në disa zona.

Shek. XVIII - XVIIII mund të konsiderohet periudha klasike e ndërtimeve. Ndërtimet karakterizohen nga një zhvillim vertikal dhe një kompozicion i lirë në variante të ndryshme.

Varianti vertikal është varianti bazë i zhvillimit tipologjik, duke prezantuar një bllok prizmik që rritet si lartësi në dy-tre kate. Karakteri i mbyllur është i lidhur me funksionin mbrojtës.

Pjesë përbërëse të një Banese:

Dimërore

Dimërore, ose dhoma e zjarrit është ambjenti kryesor i shtëpisë. Oxhaku nuk mungon asnjëherë. Në banesat me tre kate Dimërorja, gjendet në katin e dytë.

Oda e Banimit

Janë ambiente që okupojnë pjesën më të madhe të Banesës ku jetojnë familjarët në jetën e përditshme.

Oda e Miqve

Eshtë ambienti më prezantues i Banesës ku priten miqtë. Këtu gjenden elementët më funksionalë si dhe janë afresket, tavanët, dritaret e punimet e drurit mjaft të zbukuruara.

Nëndivani

Ka një funksion lidhës mes dhomave e ambjenteve të tjera. Nuk është mjaft i ndricuar.

Divani i poshtëm

Eshtë sipër nëndivanit, dhe përvec funskionit lidhës përdoret gjerësisht si ambjent i përditshëem.

Divani sipërm

Eshtë dhoma më e madhe e katit të dytë, e ndricuar mjaft mirë e që përdoret gjerësisht.

Guzhina

Gjendet në katin e poshtëm, por mund të jetë edhe jashtë banesës. Eshtë e përbërë nga oxhaku, furra dhe lavapjata.

Qilari zahireve.

Ishin "frigoriferët e kohës" pasi aty mbaheshin ushqimet e familjes sipas stinëve. Shpesh gjenden mbi depozitat e ujit.

Stera

Ky ambient ka formën e një kuadrati, i mbuluar me një hark guri të vecantë e që shërben për të mbledhur ujin e shiut nga catitë, përmes një sistemi tubacionesh e ulluqesh.

Qemerët.

Gjirokastra është një qytet karakteristik në përdorimin e gurit të punuar. Harqet janë të një finese e mjeshtërie të jashtëzakonshme. Ky element nuk ka vetëm rol funksional por dhe dekorativ.

Catia.

Catitë janë të përbëra në pjesën strukturale nga dru i stazhionuar dhe nga mbulesa prej rrasash guri.

Tavani

Tavani është një nga elementët e shumtë të zbukurimit, kryesisht në dhomat e ambientet e pritjes së miqve. Afresket, gdhendjet në dru dhe kompozicioni tyre janë vlera të papërsëritshme.

Oxhaku

Ky element paraqitet në variante të ndryshme në harmoni të përsosur me krejt ndërtimin. Pjesa e oxhakut që del mbi cati, ka forma të ndryshme që japin një efekt origjinal.

Porta

Banesa gjirokastrite është e rrethuar nga mure dhe kanë porta në forma të ndryshme. Guri sofatit është i punuar, harqet janë të punuara me ornamente të ndryshme, ku në këto harqe shpesh shënohet dhe data e ndërtimit të banesës.